Οι Αγνοούμενοι της Άσσιας: Ένα Έγκλημα Πολέμου Που Παραμένει Ατιμώρητο

του Γιάννου Δημητρίου

Η Άσσια και οι κάτοικοι της βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα και της βαρβαρότητας των τουρκικών στρατευμάτων εκείνη την αποφράδα μέρα της 14ης Αυγούστου 1974. Το χωριό δεν είχε τμήματα της εθνοφρουράς να το προστατεύουν και η φρούρηση του υποτυπώδης. Χωρίς καμία προειδοποίηση και χωρίς να σημειωθούν μάχες στην περιοχή μας, τα τουρκικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την Άσσια στις 14 Αυγούστου, 1974, η ώρα 1:45 μμ, ημέρα Τετάρτη.

Αρκετοί πρόλαβαν να διαφύγουν, όμως ένας σημαντικός αριθμός Ασσιωτών, που υπολογίζεται σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις γύρω στους 1300 (ο ακριβής αριθμός δεν έγινε κατορθωτό να τεκμηριωθεί), από σύνολο περίπου 2700 κατοίκων, παρέμειναν εγκλωβισμένοι για να βιώσουν δύο εβδομάδες ωμής βίας, εκφοβισμού, και ωμοτήτων. 14 αθώοι πολίτες εκτελούνται εν ψυχρώ τις πρώτες ώρες της κατάληψης του χωριού. Όλοι οι άνδρες και μεγάλος αριθμός εφήβων συλλαμβάνονται και τελούν υπό τη φύλαξη του τουρκικού στρατού. Οι   γυναίκες και τα παιδιά  θα βιώσουν ανείπωτες κακουχίες, τον οργανωμένο και συστηματικό εκφοβισμό και εξευτελισμό, πείνα, δίψα και τη συστηματική λεηλασία της περιουσίας τους από τον Τουρκικό στρατό και Τουρκοκυπρίους από γειτονικά χωριά.

Μετά την βίαιη εκδίωξη των κατοίκων μεταξύ της 24^ης και 28^ης Αυγούστου 1974, και την ολοκλήρωση της ανταλλαγής αιχμαλώτων τους επόμενους μήνες, 84 άνθρωποι δεν γύρισαν ποτέ. Η περίπτωση των Ασσιωτών αγνοουμένων είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη. Οι τεράστια πλειοψηφία (70 άτομα) ήταν πολίτες μη στρατεύσιμοι, 11 ήταν έφεδροι και 3 στρατιώτες.

Μια προσεκτική εξέταση των στατιστικών στοιχείων που αφορούν τους αγνοούμενους της Κύπρου, φανερώνει την τραγική περίπτωση της Άσσιας. Η πιο κάτω ανάλυση μας βασίζεται στα στατιστικά στοιχεία που εντοπίσαμε στην επίσημη ιστοσελίδα της Παγκύπριας Επιτροπής Αδήλωτων Αιχμαλώτων και Συγγενών Αγνοουμένων.

Συγκεκριμένα έχουμε τ' ακόλουθα δεδομένα για τους Αγνοούμενους του 1974:

• Τόπος Καταγωγής: Πρώτη στη λίστα η Λευκωσία με 90 αγνοούμενους με την Άσσια να ακολουθεί στη 2^η θέση με 84 και την Αμμόχωστο στη 3^η θέση με 75.
• Τόποι Εξαφάνισης : Η Άσσια είναι πρώτη στην κατάταξη με 105 ανθρώπους και ακολουθούν η Κερύνεια και Λάπηθος με 94 και 90 αντίστοιχα.
• Παιδιά Αγνοούμενοι: Από τα 133 παιδιά κάτω 18 ετών που αγνοείται η τύχη τους τα 8 κατάγονται από την Άσσια. Αυτοί είναι οι, Γεωργάκης Α. Εγγλέζου ετών 11, Χριστάκης Α. Εγγλέζου ετών 14, Αντωνάκης Γ. Εγγλέζου ετών 16, Γιαννάκης Γ. Εγγλέζου ετών 18, Χριστάκης Μαλιάππη ετών 15, Ανδρέας Κασάπης ετών 17, Παναγιώτης Λοϊζου ετών 17 και Κωνσταντίνος Ν. Ξενοφώντος ετών 17.
• Συνταξιούχοι: Από τους 316 πολίτες πέραν των 60 ετών που αγνοούνται οι 21 είναι από την Άσσια.
• Άμαχοι: Από τους 613 άμαχους πολίτες που αγνοούνται οι 70 είναι από την Άσσια που αντιπροσωπεύουν το 11.4% του συνόλου.

Η Άσσια είναι πρώτη στη λίστα του Τόπου Εξαφάνισης αγνοουμένων με 105 άτομα. 75 από αυτούς ήταν κάτοικοι της Άσσιας και άλλα 30 άτομα από άλλα χωριά, που βρήκαν καταφύγιο στο χωριό στην προσπάθεια τους να προφυλαχθούν από την περιοχή των μαχών.  Άλλοι εννέα Ασσιώτες που αγνοείται η τύχη τους χάθηκαν τα ίχνη τους σ' άλλες περιοχές της Κύπρου (Αγκαστίνα 1, Αφάνεια 1, Βώνη 1, Δίκωμο 1, Κοντέα 4, Τράχωνας 1).  Με εξαίρεση της περίπτωσης του Ανδρέα Κασάπη (17 χρόνος τότε Αμερικανός πολίτης, τα λείψανα του οποίου εντοπίστηκαν διάσπαρτα σε ανοικτό χώρο στις παρυφές του χωριού και ταυτοποιήθηκαν με τη μέθοδο του DNA, το Μάρτιο του 1998) όλοι οι υπόλοιποι αγνοείται η τύχη τους μέχρι σήμερα. Η πιο τραγική περίπτωση είναι αναμφισβήτητα η περίπτωση της οικογένειας Εγγλέζου. Εφτά μέλη της οικογένειας, συμπεριλαμβανομένου του γαμπρού της οικογένειας, Αρτέμη Φραγκοπούλου, χάθηκαν τα ίχνη τους μετά από την σύλληψη τους από το σπίτι τους. Τέσσερα μέλη της εν λόγω οικογένειας είχαν ηλικία από 11 μέχρι 18 ετών τότε.

Αναμφίβολα η Άσσια υπήρξε η σκηνή όπου διαδραματίστηκε μια από τις τραγικότερες παραστάσεις της Κυπριακής τραγωδίας του 1974. Δεν υπάρχει άτομο στην Άσσια που να μην έχει χάσει, πατέρα, παιδί, αδελφό ή αδελφή, θείο ή θεία, τον καλό του γείτονα ή το στενό φίλο των νεανικών του χρόνων. Οι Άσσιώτες και όσοι έτυχαν να εγκλωβιστούν στο χωριό εκείνη τη μέρα βιώσαν για δύο εβδομάδες την βαρβαρότητα της τουρκικής πολεμικής μηχανής και έζησαν από πρώτο χέρι τον μηχανισμό της καταστροφής και του εθνικού ξεκαθαρίσματος.

Όλα τα εγκλήματα πολέμου που έχουν διαπράξει τα Τουρκικά στρατεύματα κατοχής και ορισμένοι συνεργάτες τους και ιδίως αυτό που διαπράχθηκε στην κατεχόμενη Άσσια παραμένουν ατιμώρητα μέχρι σήμερα.

Πηγές:

1. Στατιστικά στοιχεία από την επίσημη ιστοσελίδα της Παγκύπριας Επιτροπής Αδήλωτων Αιχμαλώτων και Συγγενών Αγνοουμένων.

2. Φωτογραφικός κατάλογος από τα αρχεία του Πολιτιστικού Συνδέσμου «Η Άσσια».

3. Προσωπική εμπειρία του αρθρογράφου κατά την διάρκεια του εγκλωβισμού του στην Άσσια κατά την περίοδο 14-28 Αυγούστου 1974.